İçeriğe geç
Abone ol
Son Haberler

Somut Hedeflerle Okuyalım, Araştıralım – II

Lenin’in “Ne Yapmalı?” broşürü tam da bu nitelikte bir eserdir. Kitaptaki analizler, ekonomik gelişmeler ile devrimci zor arasındaki ilişkiyi son derece berrak biçimde ortaya koyar.

Ne Yapmalı?

Nesnel koşulların ürettiği “zor” ile bu koşulları kavramış “zor bilinci”nin harekete doğrultu belirlemesinin gerekliliği, Lenin’in “Ne Yapmalı?” eserinde en gelişkin ifadesini bulur. “Hareketimizin Acil Görevleri” makalesiyle açılan kitap; Rus işçi sınıfının mücadelesinin “zorun örgütlenmesi” temelinde iktidar mücadelesine dönüştürülmesinin nasıl mümkün olacağını açıklar. Dolayısıyla eser, iktidar savaşımında yürütülecek pratikleri ve komünistlerin kullanacağı temel araçları gösteren bir “zor kullanımı” kılavuzudur. 

Broşür, 1901-1902 yıllarında Rusya’daki dağınık ve yerel sosyal-demokrat çevreleri merkezî, disiplinli ve profesyonel devrimcilerden oluşan bir parti çatısı altında birleştirmeyi hedefler. Lenin burada ekonomistlere karşı ekonomik ve siyasî mücadelenin özgün niteliğini savunur; devrimci partinin karakterini tanımlar ve zoru örgütleme işlevini üstlenecek olan, ülke çapında yayın yapacak bir işçi gazetesinin hayati rolünü belirler.

Lenin bu konuda şu vurguyu yapar: “Sosyal demokrasinin görevi; işçi hareketini, trade-unionculuğun kendiliğinden burjuvazinin kanatları altına girme eğiliminden uzaklaştırarak devrimci sosyal demokrasinin saflarına çekmektir.” (Ne Yapmalı?, Evrensel Basım Yayın, s. 60)

Lenin bu süreci diyalektik materyalizmi sınıf mücadelesi koşullarına uyarlayarak derinlikli bir biçimde açıklar. Burada işçi sınıfı hareketinin kendiliğinden bilinciyle Marksizmin iki ayrı süreç olarak gelişmesine ve biri diğerinin teorisi olarak nasıl birleşeceğini görürüz. “Kitlelerden kitlelere” devrimci diyalektiğinin Rusya özelinde açıklaması olan “Ne Yapmalı?” komünist partisinin sınıfın partisi olmak zorunda olduğunu tereddüde izin vermeyecek düzeyde, somut analizlerle ortaya koyar. İşçi sınıfı mücadelesinin ancak komünist parti önderliğinde zafere ulaşacağını gösteren Lenin, bu doğrultuda inşa edilen bir partiyle Rusya’da proleter devrimi zafere taşımıştır. Bu tarihsel gerçeklik, komünist bir partinin gerekliliğini ve o partinin saflarında örgütlenme zorunluluğunu kavramamızı sağlar.

Aynı kavrayış, Marksizmin-Leninizmin üst aşaması olan Maoizmde bambaşka bir seviyeye çıkar. Çünkü Çin’de devrim Rusya’dakinin aksine baştan sona silahlı bir mücadeleyle gerçekleşmek zorundaydı. “Ne Yapmalı?” sorusunun Çin’deki yanıtı Halk Savaşı bilincini şekillendirmiştir. Diyebiliriz ki “Ne Yapmalı?” Mao tarafından yeniden yazılmıştır.

Mao’nun felsefeyi doğrudan sınıf mücadelesinin pratik bir silahı olarak ele alması, onun diyalektik materyalizme yaptığı özgün katkılardan biridir. Mao, “Felsefe Meseleleri Üzerine Konuşma” metninin girişinde felsefenin sınıf mücadelesiyle bağını anlatır ve şu net ifadeleri kullanır:

“Asıl olan sınıf mücadelesidir; felsefenin incelenmesi ancak bundan sonra gelir. Peki, kimin felsefesi? (…) Proletaryanın felsefesi, Marksist felsefedir. (…) Felsefeyle uğraşanlar, felsefenin her şeyden önce gelmesi gerektiğine inanırlar. Oysa ezenler ezilenleri ezmektedir; ezilenler ise felsefeden önce buna karşı koyma ve bir çıkış yolu bulma ihtiyacındadır. İnsanlar ancak bunu başlangıç noktası olarak aldıklarında Marksizm-Leninizm ortaya çıkmış ve felsefeyi keşfetmişlerdir.” (Mao Zedong, Seçme Eserler VI, s. 310)

Felsefeyi kitlelerin bilincine taşıyan ve onu devrimci pratiğin rehberi kılan bu yaklaşım, özellikle zıtların birliği ve çelişki kuramında somutlaşır. Maoizm bir dünya devrimi pratiği olarak değerlendirilirse, bunun ne derece muazzam bir sorumluluk olduğu da görülecektir. Bu nedenle Mao’nun eserlerini felsefî düzeyde incelemek ve tartışmak hem önemli hem de gereklidir. Asıl sorunumuz, bu kavrayışın her tür çalışma için zorunlu olduğunu bilememektir. Mao’nun felsefeyi sınıf mücadelesinin bir silahı olarak görmesi kuşkusuz yalnızca ona özgü değildir; nitekim Marks, Engels, Lenin ve Stalin için de felsefe her zaman sınıf mücadelesinin hizmetinde olmuştur. Bunu bilmek felsefe ilişkimizi sorgulamayı getirmeli; çünkü bu ilişki kurulmaksızın devrimci bilinç geliştirilemez.

Mao, Çelişki Üzerine makalesinde çelişkinin evrenselliği ve özgüllüğü ilkelerini ortaya koyarak somut incelemelerin genelden hareketle gerçekleşebileceğini; evrensel olanda özgülü, özgül olanda ise evrenseli açığa çıkarmanın temel yaklaşım olduğunu gösterir. Başka bir ifadeyle, bir süreçteki temel çelişki ile başlıca çelişkiyi ayırt etmek, devrimci stratejinin her aşamasında “ana halkayı” yakalamayı olanaklı kılar. 

Pratik Üzerine makalesinde formüle ettiği bilgi-pratik ilişkisi felsefede dogmatizme veya sekterliğe karşı güçlü bir destek sağlar; bilgi pratikten doğar, teori aracılığıyla işlenir ve doğrulanması için yine pratiğe döner. Bu döngü koparıldığında felsefe ya dogmatizme ya da sekterliğe saplanır. Onun formüle ettiği “Kitlelerden kitlelere” ilkesi de bu döngünün kitle çalışmalarındaki karşılığıdır. Mao’nun felsefe alanında gerçekleştirdiği bu tezler anlaşılmadan, Marksizm-Leninizm-Maoizmin bütünlüklü kavranması mümkün değildir. Felsefeyi sınıf mücadelesinin hizmetine sunmak, somut durumun somut tahlilini yapabilmenin ve devrimci pratiği başarıya ulaştırabilmenin ilk şartıdır.

Mao’nun Marksizmin sacayaklarından biri olan ekonomi-politiğe yaptığı katkıların, onun bu kavrayışından bağımsız olmadığı açıktır. Ancak bu katkıların sıklıkla küçümsendiğine tanık oluyoruz. Bu durumun önemli bir kısmı bilgisizlikten, diğer bir kısmı ise Marksizmin bilimsel içeriğini inkâr etme tutumundan kaynaklanmaktadır. Onun ekonomi politiği kavrayışı toplumsal ilerlemenin temelini Marksist yaklaşımla kavramış olmasındandır. Konu hakkındaki yazılarından da görülebileceği gibi “akademik” düzlemde kalacak bir çalışma içinde değildir, tamamen devrimi, partiyi, savaşı örgütleme amacı içinde gerçekleşen çalışmalar yapmıştır. O, Marksizmi Çin gibi yarı feodal ve yarı sömürge ülke koşullarına uyarlamış; köylülüğün devrimdeki rolünü açığa çıkararak bu nitelikteki ülkelerde devrimin merkezinin kentler değil kırsal alanlar olduğunu tespit etmiştir. Böylece komprador burjuvaziye ve toprak ağaları sınıfına karşı yürütülen mücadelede köylü kitlelerinin dönüştürücü gücünü ortaya koymuştur. Bulunduğumuz her alanda karşılaştığımız sorunların üstesinden gelmek için bilimsel bir düşünüşe sahip olmak zorundayız. Yaşadığımız sorunları doğru biçimde tespit etmek ancak onu çok yönlü kavramakla mümkündür. Genellikle sorunu en kaba haliyle tarifleyen halimiz mücadelenin bilimsel yasalarını kavrama konusundaki yetmezliğimize işaret eder. Yaptığımız okumalar bir kenarda “birikirken” mücadele diğer yanda biriken sorunlarla sürmektedir. Bu durum bize öğrenme sürecimizi mutlaka sorgulatmalıdır. Hangi amaçlarla incelediğimizi sürekli sorgulamalı ve okuma alışkanlıklarımızı elden geçirmeliyiz.

Dünyada ve ülkemizde gelişen süreç kitlelerin emperyalist-kapitalist sisteme duyduğu öfkenin sokakları tutuşturan hali bize hem önümüzdeki süreci hem de görevlerimizi hatırlatmakta. Bunları doğru biçimde somutlaştırmak ancak Marksizmi doğru biçimde kavramakla mümkün olacaktır. Günümüz koşullarını kavramak, yetersizliklerimizi görmek ve bunlarla nasıl mücadele edeceğimizi öğrenmek için okuyalım, araştıralım… Son söz olarak:

“Pratik çalışma yürüten herkesin tabanda araştırmalar yapması gerekir. Gerçek durumu bilmeden yalnızca teoriye hâkim olanlar için bu tür araştırmalar daha da gereklidir, aksi takdirde teoriyi pratikle ilişkilendiremezler. ‘Soruşturma olmadan konuşma hakkı yoktur.’ Bu sözüm, ‘dar ampirizm’ diye alaya alınsa da, onu söylediğim için hiç pişman değilim. Aksine, araştırma yapmayan birinin konuşma hakkı da olmayacağını savunuyorum.

“(…) Stalin’in şu sözleri yerindedir: ‘teori, devrimci pratikle bağlantılı değilse önemsizleşir.’ Elbette şu ekleme de doğrudur: ‘yolu devrimci teoriyle aydınlatılmayan pratik körleşir.’ Perspektif ve öngörüden yoksun bu kör uygulayıcılar dışında kimse ‘dar amprizm’ ile suçlanamaz.” (Kızıl Kitap, Umut Yayımcılık, s. 165-166)

BİTTİ